ಶ್ರೀಸತ್ಯಾತ್ಮತೀರ್ಥರ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮದ್ಭಕ್ತಿಯ ಫಲ

 

ಹನುಮಂತನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯ ಮಹಿಮೆ — ಕಾಲದೋಷಗಳ ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗ

ಶ್ರೀ ಪರಾಶರಸಂಹಿತೆಯ ಶ್ರೀ ವಾನರಗೀತೆಯ ೨೬ನೇ ಶ್ಲೋಕದ ತಾತ್ಪರ್ಯ

ಭಾರತೀಯ ಸನಾತನ ಧರ್ಮಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಅನೇಕ ಆತಂಕಗಳು, ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಗಳ ನಡುವೆ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಶ್ರೀ ಪರಾಶರಸಂಹಿತೆಯ ಶ್ರೀ ವಾನರಗೀತೆಯ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ

कुतो दुर्दिनं वा कुतो भौमवारः
कुतो वैधृतिस्तस्य भद्रा कथं वा ।
कुतो वा व्यतीपातदोषक्षुतं वा
हनूमत्पदध्यानवीताशुभस्य ॥ २६ ॥

ಇತಿ ಶ್ರೀ ವಾನರಗೀತಾ, ೨೬ನೇ ಶ್ಲೋಕ.

ಶ್ಲೋಕದ ಸರಳಾರ್ಥ

ಹನುಮಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಅಶುಭವು ದೂರವಾದವನಿಗೆ ದುರ್ಧಿನದ ಭಯವೆಲ್ಲಿ? ಭೌಮವಾರವೆಂಬ ಮಂಗಳವಾರದ ದೋಷವೆಲ್ಲಿ? ವೈಧೃತಿ ಯೋಗದ ದೋಷವೆಲ್ಲಿ? ಭದ್ರೆಯ ಅಶುಭವೆಲ್ಲಿ? ವ್ಯತೀಪಾತದೋಷವೆಲ್ಲಿ? ಸೀನಿನ ಶಕುನದ ಆತಂಕವೆಲ್ಲಿ?

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಪದಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಉನ್ನತವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಕಾಲದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಶಕುನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಭಾರತೀಯ ಪಂಚಾಂಗ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ತಿಥಿ, ವಾರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕರಣಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ವೈಧೃತಿ ಯೋಗ, ವ್ಯತೀಪಾತ ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಭದ್ರೆಯಂತಹ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸೀನಿನಂತಹ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಶುಭಾಶುಭಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಶಕುನಪದ್ಧತಿಯೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.

ಇಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆತಂಕ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಹನುಮಂತನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿ, ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅನಗತ್ಯ ಭಯಪಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೈವಾನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯವೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಹನುಮಂತನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯ ಮಹಿಮೆ

ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿನ “ಹನೂಮತ್ಪದಧ್ಯಾನವೀತಾಶುಭಸ್ಯ” ಎಂಬ ಪದಸಮೂಹವು ವಿಶೇಷ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಹನುಮಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಅಶುಭವು ದೂರವಾದವನಿಗೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಭಾವ.

ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪರಮಭಕ್ತ, ಅಪ್ರತಿಮ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಆತನ ಜೀವನವು ಭಕ್ತಿ, ವಿನಯ, ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿನ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀರಾಮಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹನುಮಂತನು ತೋರಿದ ಸಾಹಸ, ಸಮುದ್ರೋಲ್ಲಂಘನ, ಸೀತಾದೇವಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಪರಾಕ್ರಮಗಳು ಆತನ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲ; ಶ್ರೀರಾಮನ ಮೇಲಿನ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯೇ ಇದೆ.

ಹನುಮಂತನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಕ್ತನೂ ಆತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗದಿರುವುದು, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡುವುದು — ಇವೇ ಹನುಮದ್ಭಕ್ತಿಯ ನೈಜ ಫಲಗಳು.

ಭಯಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ, ಭಕ್ತಿಯು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅಶುಭದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಬದುಕುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಕುಂಠಿತವಾಗಬಹುದು.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ದೈವಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವನು ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಬಲ್ಲನು. ಹನುಮಂತನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯು ಭಕ್ತನಿಗೆ ನೀಡುವ ಆಂತರಿಕ ಬಲವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.

ಇದರರ್ಥ ಪಂಚಾಂಗದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾದ ಭಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಧರ್ಮ, ವಿವೇಕ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಭಾವಾರ್ಥದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಸಂದೇಶ.

ಇಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ

ಇಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಉದ್ಯೋಗ, ಕುಟುಂಬ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಭಕ್ತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಬಲ್ಲದು.

ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಯತ್ನ, ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಧಾರ, ಹಿರಿಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬದ್ಧ ನಡೆ ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ. ಭಕ್ತಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನವಿಮುಖನನ್ನಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಆತನ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಆತನ ಭಕ್ತಿ, ವಿನಯ, ಸೇವಾಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೌದು.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಶ್ರೀ ಪರಾಶರಸಂಹಿತೆಯ ಶ್ರೀ ವಾನರಗೀತೆಯ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಹನುಮಂತನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾ, ಭಯಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿ, ಆತಂಕಕ್ಕಿಂತ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಧೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಹನುಮಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಿ; ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಕರ್ತವ್ಯಪರತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಿ. ಕಾಲದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾದ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ, ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೀಡಲಿ.

“ಹನುಮತ್ಪದಸ್ಮರಣೆ — ಭಕ್ತನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ, ಜೀವನಕ್ಕೆ ಧರ್ಮದ ಬೆಳಕು.”

ಈ ಅದ್ಭುತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಅನುದಿನ ಅನುಕ್ಷಣ ಚಿಂತಿಸುವವರು ಉಪಾಸಿಸುವವರು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಶ್ರೀಸತ್ಯಾತ್ಮತೀರ್ಥರು. ಅವರ ಈ ಅಮೃತೋಪದೇಶ ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪ. ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಕ್ಷಾಕವಚ. ಪಾಲಿಸುವದು ನಮ್ಮದು.