*ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ಸಂಕಲ್ಪ ಸ್ನಾನ ಪೂಜೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಸಮರ್ಪಣ - ಮಂತ್ರಗಳು*

 *ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ಸಂಕಲ್ಪ ಸ್ನಾನ ಪೂಜೆ  ಅರ್ಘ್ಯ  ಸಮರ್ಪಣ - ಮಂತ್ರಗಳು* 

ಸಂಕಲ್ಪ ಮಂತ್ರ - 

ಅದ್ಯ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ನಿರಾಹಾರಃ ಶ್ವೋಭೂತೇ ಪರಮೇಶ್ವರ | 

ಭೋಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ ಅಸ್ಮಿನ್ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ದಿನೆ || 

ಸ್ನಾನ ಮಂತ್ರ - 

ಯೋಗಾಯ ಯೋಗಪತಯೇ ಯೋಗೇಶ್ವರಾಯ ಯೋಗಸಂಭವಾಯ ಶ್ರೀಗೋವಿಂದಾಯ ನಮೋನಮಃ || 

ಕೃಷ್ಣಪೂಜಾ ಮಂತ್ರ - 

ಯಜ್ಙಾಯ ಯಜ್ಙಪತಯೇ ಯಜ್ಙೇಶ್ವರಾಯ ಯಜ್ಙಸಂಭವಾಯ ಶ್ರೀಗೋವಿಂದಾಯ ನಮೋನಮಃ || 

ಕೃಷ್ಣಾರ್ಘ್ಯ ಮಂತ್ರ - 

ಜಾತಃಕಂಸ ವಧಾರ್ಥಾಯ ಭೂಭಾರೋತ್ತಾರಣಾಯ ಚ | 

ಕೌರವಾಣಾಂ ವಿನಾಶಾಯ ದೈತ್ಯಾನಾಂ ನಿಧನಾಯ ಚ || 

ಪಾಂಡವಾನಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನಾಯ ಚ | 

ಗೃಹಾಣಾರ್ಘ್ಯಂ ಮಯಾ ದತ್ತಂ ದೇವಕ್ಯಾ ಸಹಿತೋ ಹರೇ || 

ಚಂದ್ರಾರ್ಘ್ಯಮಂತ್ರ 

ಕ್ಷೀರೋದಾರ್ಣವ ಸಂಭೂತ ಅತ್ರಿಗೋತ್ರಸಮುದ್ಭವ | 

ಗೃಹಾಣಾರ್ಘ್ಯಂ ಮಯಾ ದತ್ತಂ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಸಹಿತಃಶಶಿನ್ || 

ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವಾಗ - 

ವಿಶ್ವಾಯ ವಿಶ್ವಪತಯೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಾಯ ವಿಶ್ವಸಂಭವಾಯ ಶ್ರೀಗೋವಿಂದಾಯ ನಮೋನಮಃ 

ಪಾರಣ ಮಂತ್ರ - 

ಸರ್ವಾಯ ಸರ್ವಪತಯೇ ಸರ್ವೇಶ್ವರಾಯ ಸರ್ವಸಂಭವಾಯ ಶ್ರೀಗೋವಿಂದಾಯ ನಮೋನಮಃ || 

ವ್ರತಸಮರ್ಪಣಾ ಮಂತ್ರ - 

ಧರ್ಮಾಯ ಧರ್ಮಪತಯೇ ಧರ್ಮೇಶ್ವರಾಯ ಧರ್ಮಸಂಭವಾಯ ಶ್ರೀಗೋವಿಂದಾಯ ನಮೋನಮಃ

ವೈಶೀಷ್ಟ್ಯ 

೧. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಉಪವಾಸ ಸಂಕಲ್ಪ

> ಅದ್ಯ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ನಿರಾಹಾರಃ ಶ್ವೋಭೂತೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ।

ಭೋಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದೇವಕೀಪುತ್ರ ಅಸ್ಮಿನ್ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀವ್ರತೇ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ! ಇಂದು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಇದ್ದು, ನಾಳೆ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ದೇವಕೀಪುತ್ರನೇ! ಈ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತಪ್ರಕರಣ. ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು “ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರೇ” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

---

೨. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಸರ್ವಭೋಗತ್ಯಾಗದ ಸಂಕಲ್ಪ

> ಅದ್ಯ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ನಿರಾಹಾರಃ ಸರ್ವಭೋಗವಿವರ್ಜಿತಃ ।

ಭೋಕ್ಷೇಽಹಂ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ ಶರಣಂ ಮೇ ಭವಾಚ್ಯುತ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ! ಇಂದು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ನಾಳೆ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಅಚ್ಯುತನೇ! ನೀನೇ ನನಗೆ ಶರಣಾಗು.”

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸವು ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರದ ವಚನವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. 

---

೩. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಪೂರ್ವದಿನದ ನಿಯಮ

> ಏಕಭಕ್ತಾನಂತರಂತು ದಂತಧಾವನಪೂರ್ವಕಮ್ ।

ಸಪ್ತಮ್ಯಾಮಥವಾಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ಪ್ರಾತಃ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಚರೇತ್ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ದಂತಧಾವನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಸಪ್ತಮೀ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮಿಯ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ರತಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ; ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ, ವಿಲಾಸ 15ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ. 

---

೪. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆ

> ಮಾಸಿ ಭಾದ್ರಪದೇಽಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇಽರ್ಧರಾತ್ರಕೇ ।

ಶಶಾಂಕೆ ವೃಷರಾಶಿಸ್ಥೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯರ್ಕ್ಷಸಂಯುತೇ ।

ಉಪೋಷಿತೋಽರ್ಚಯೇತ್ ಕೃಷ್ಣಂ ಯಶೋದಾಂ ದೇವಕೀಂ ತಥಾ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನು ವೃಷಭರಾಶಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಯಶೋದೆಯನ್ನೂ ದೇವಕಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ; ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ 15.347. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯರ್ಕ್ಷ = ರೋಹಿಣೀ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. 

---

೫. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ವಿಶೇಷ ಯೋಗ

> ಕಿಂಚ ಮಾಸಿ ಭಾದ್ರಪದೇಽಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ನಿಶೀಥೇ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಕೇ ।

ಶಶಾಂಕೆ ವೃಷರಾಶಿಸ್ಥೇ ಋಕ್ಷೇ ರೋಹಿಣೀಸಂಜ್ಞಕೇ । 

ಯೋಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಸುದೇವಾದ್ಧಿ ದೇವೀ ದೇವಮಜೀಜನತ್ । 

ತಸ್ಮಾತ್ ಸಂಪೂಜಯೇದತ್ರ ಶುಚಿಃ ಸಮ್ಯಗುಪೋಷಿತಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಭಾದ್ರಪದ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯ ನಿಶೀಥಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ವೃಷಭದಲ್ಲಿದ್ದು ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರದ ಯೋಗವಿರುವಾಗ ವಸುದೇವರಿಂದ ದೇವಕಿಯು ಭಗವಂತನನ್ನು ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ; ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ 15.348–349. 

---

೬. ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ — ಜಯಂತೀ ಮಹಿಮೆ

> ರೋಹಿಣೀ ಚ ಯದಾ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇಽಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ।

ಜಯಂತೀ ನಾಮ ಸಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸರ್ವಪಾಪಹರಾ ತಿಥಿಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯೊಂದಿಗೆ ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರವು ಸೇರಿದಾಗ ಆ ತಿಥಿಯನ್ನು ‘ಜಯಂತೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸರ್ವಪಾಪಹರವಾದ ತಿಥಿ.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ; ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ 15.297. 

---

೭. ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ — ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಕ್ಷಯ

> ಯದ್ಬಾಲ್ಯೇ ಯಚ್ಚ ಕೌಮಾರೇ ಯೌವನೇ ವಾರ್ಧಕೇಽಪಿ ಯತ್ ।

ಸಪ್ತಜನ್ಮಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಬಹು ।

ತತ್ ಕ್ಷಾಲಯತಿ ಗೋವಿಂದಂ ತಸ್ಯಾಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಭಕ್ತಿತಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕೌಮಾರದಲ್ಲಿ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಾಗಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಾಗಲಿ — ಅವು ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿರಲಿ, ಬಹಳವಾಗಿರಲಿ — ಆ ಜಯಂತೀ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅವು ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತವೆ.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ; ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ 15.297–298. 

---

೮. ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ — ದುರ್ಲಭ ಜಯಂತೀಯೋಗ

> ಅಷ್ಟಮೀ ಬುಧವಾರೇಣ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಸಹಿತಾ ಯದಿ । 

ಭವೇಚ್ಚ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಕಿಂ ಫಲಂ ವ್ರತಕೋಟಿಭಿಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲನೇ! ಅಷ್ಟಮಿಯು ಬುಧವಾರ ಮತ್ತು ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ವ್ರತಗಳ ಫಲಕ್ಕೂ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಹೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?”

ಮುಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯೋಗವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೊರಕುವುದು ದುರ್ಲಭವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖ: ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ; ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ 15.352. 

---

೯. ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ — ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತದ ಮಹತ್ವ

> ಯೇ ನ ಕುರ್ವಂತಿ ಜಾನಂತಃ ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀವ್ರತಮ್ ।

ತೇ ಭವಂತಿ ನರಾಃ ಪ್ರಾಜ್ಞ ವ್ಯಾಲಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾಶ್ಚ ಕಾನನೇ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸದವರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿ ಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣವು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ; ಜಯಂತೀಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

---

೧೦. ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ — ತಿಥಿನಿರ್ಣಯ

> ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ರೋಹಿಣೀ ಚ ಶಿವರಾತ್ರಿಸ್ತಥೈವ ಚ ।

ಪೂರ್ವವಿದ್ಧೈವ ಕರ್ತವ್ಯಾ ತಿಥಿಭಾಂತೇ ಚ ಪಾರಣಮ್ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ, ರೋಹಿಣೀ ಮತ್ತು ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂತಹ ವ್ರತತಿಥಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವವಿದ್ಧವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ತಿಥಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ — ವೀರಮಿತ್ರೋದಯ, ಸಮಯಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ. 

---

೧೧. ಪದ್ಮಪುರಾಣ — ತಿಥಿಯ ವಿಶೇಷತೆ

> यद्यष्टमी रोहिणीयुक्ता

नवमीमिश्रिता भवेत् ।

तत्रोपवासं कुर्वीत

तिथ्यन्ते च पारणम् ॥

ಇಲ್ಲಿ ಪಾಠಭೇದವಿದೆ; ವಿವಿಧ ನಿಬಂಧಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಕ್ರಮವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೀರಮಿತ್ರೋದಯವು ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ವಚನವಾಗಿ ಅಷ್ಟಮೀ–ರೋಹಿಣೀ ಸಂಯೋಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ತಿಥ್ಯಂತ ಪಾರಣೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. 

---

೧೨. ಪದ್ಮಪುರಾಣ — ರೋಹಿಣೀಸಂಯುಕ್ತ ಅಷ್ಟಮಿಯ ಫಲ

> ಪ್ರೇತಯೋನಿಗತಾನಾಂ ತು ಪ್ರೇತತ್ವಂ ನಾಶಿತಂ ನರೈಃ ।

ಯೈಃ ಕೃತಾ ಶ್ರಾವಣೇ ಮಾಸಿ ಅಷ್ಟಮೀ ರೋಹಿಣೀಯುತಾ ।

ಕಿಂ ಪುನರ್ಬುಧವಾರೇಣ ಸೋಮೇನಾಪಿ ವಿಶೇಷತಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ರೋಹಿಣೀಸಂಯುಕ್ತ ಶ್ರಾವಣದ ಅಷ್ಟಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವರಿಂದ ಪ್ರೇತಯೋನಿಯಲ್ಲಿರುವವರ ಪ್ರೇತತ್ವವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಬುಧವಾರ ಅಥವಾ ಸೋಮವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅದರ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೇಳಬೇಕೇ?”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಪದ್ಮಪುರಾಣ; ವ್ರತ-ನಿಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ. 

---

೧೩. ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತಪುರಾಣ — ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಭೋಜನದ ನಿಷೇಧ

> ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀದಿನೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಯೇನ ಭುಕ್ತಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ।

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸಂಭವಂ ಪಾಪಂ ತೇನ ಭುಕ್ತಂ ನ ಸಂಶಯಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಪಾಪವನ್ನೇ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

ಈ ವಚನವನ್ನು ವಿವಿಧ ವ್ರತಗ್ರಂಥಗಳು ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರ/ಸ್ಕಂದ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ವಚನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆವೃತ್ತಿ ನೋಡದೆ ಒಂದೇ ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರ ಅಗತ್ಯ. 

---

೧೪. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

> ಗೃಧ್ರಮಾಂಸಂ ಖಗಂ ಕಾಕಂ ಶ್ಯೇನಂ ಚ ಮುನಿಸತ್ತಮ ।

ಮಾಂಸಂ ವಾ ದ್ವಿಪದಾಂ ಭುಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀದಿನೇ ॥

ಇದು ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಭೋಜನ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಪಾಠದ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸಂಭವ ಪಾಪಭಕ್ಷಣದ ಉಪಮೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜಯಂತೀಕಲ್ಪ ಇದನ್ನು ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣದ ವಚನವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. 

---

೧೫. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಏಕವ್ರತದ ಫಲ

ಕನ್ನಡ

> ಏಕೇನೈವೋಪವಾಸೇನಕೃತೇನ ಕುರುನಂದನ ।

ಸಪ್ತಜನ್ಮಕೃತಾತ್ ಪಾಪಾನ್ಮು ಚ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ಕುರುನಂದನ! ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಈ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತದ ಫಲವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯಪುರಾಣ/ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

---

೧೬. ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ — ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವ್ರತ

 ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯೋಽನ್ಯದ್ವ್ರತಮುಪಾಸತೇ ।

ನಾಪ್ನೋತಿ ಸುಕೃತಂ ಕಿಂಚಿತ್ ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತಮಥಾಪಿ ವಾ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ ವ್ರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಯಾವುದೇ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.”

ಉಲ್ಲೇಖ: ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರಪುರಾಣ; ಜಯಂತೀಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

---

೧೭. ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮೋತ್ತರ — ಜಯಂತೀ ಯೋಗದ ಮಹಿಮೆ

> ಅಷ್ಟಮೀ ಬುಧವಾರೇಣರೋಹಿಣೀಸಹಿತಾ ಯದಾ ।

ಭವೇತ್ ತು ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಕಿಂ ಕೃತೈರ್ವ್ರತಕೋಟಿಭಿಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಹೇ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲನೇ! ಅಷ್ಟಮಿಯು ಬುಧವಾರ ಮತ್ತು ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ದೊರೆಯುವ ಫಲಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಹೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?”

ಉಲ್ಲೇಖ: ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮೋತ್ತರ/ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ ಪರಂಪರೆ; ವಾಚಸ್ಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ. 

---

೧೮. ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ — ಜಯಂತೀ ತಿಥಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಮೇಲಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಮುಂದುವರಿದ ಅರ್ಥಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ರೋಹಿಣೀಸಹಿತ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯೇ ಜಯಂತೀ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಲಾಸವು ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮದ ವಚನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ:

> रोहिणी च यदा कृष्णपक्षेऽष्टम्यां जयन्ती नाम सा प्रोक्ता ।

ಅಂದರೆ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಗೆ ರೋಹಿಣೀ ಸೇರಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಜಯಂತೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 

---

🌺 ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ಉಪವಾಸ — ವೈಭವ 🌺

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅವತಾರದ ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾದ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀಯಂದು ಉಪವಾಸ, ಜಾಗರಣೆ ಹಾಗೂ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಪವಾಸದ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪಾಪಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು—

> ಆಜನ್ಮಮರಣಂ ಯಾವತ್ಯ ನ್ಮಯಾ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕೃತಮ್ ।

ತತ್ಪ್ರಣಾಶಯ ಗೋವಿಂದ ಪ್ರಸೀದ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಜನ್ಮದಿಂದ ಮರಣದವರೆಗೆ ನನ್ನಿಂದ ನಡೆದಿರುವ ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು, ಓ ಗೋವಿಂದನೇ! ನಾಶಮಾಡು. ಓ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು.”

🌿 ಏಕಾದಶಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಶೇಷವಾದ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ

> ಏಕಾದಶೀನಾಂ ವಿಂಶತ್ಯಃ ಕೋಟಯೋ ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।

ತಾಭಿಃ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ತುಲ್ಯಾ ...

ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಏಕಾದಶಿಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀ ಸಮಾನವಾದ ಮಹಿಮೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಈ ಪವಿತ್ರ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ, ಪೂಜೆ, ನಾಮಸ್ಮರಣೆ, ಪಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

⚠️ “ಆ ದಿನ ತಿಂದರೆ ಏನು ಫಲ?”

ಶಾಸ್ತ್ರವು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಾಡದೆ, ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಿನ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ—

> ಯೋ ಭುಂಕ್ತೇ ತದ್ದಿನೇ ಮೋಹಾತ್ಪೂ ಯಶೋಣಿತಮತ್ತಿ ಸಃ ।

ತಸ್ಮಾದುಪವಸೇತ್ ಪುಣ್ಯಂ ತದ್ದಿನಂ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಃ ॥

ಅರ್ಥ:

“ಯಾರು ಮೋಹದಿಂದ ಆ ದಿನ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ‘ಪೂಯ-ಶೋಣಿತ’ವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪವಿತ್ರ ದಿನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು.”

ಇಲ್ಲಿ ‘ಪೂಯಶೋಣಿತ’ ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ರೂಪಕಪ್ರಯೋಗ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಭೌತಿಕ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಾರದು; ಪವಿತ್ರ ತಿಥಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಾರದು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶವೇ ಮುಖ್ಯ.

ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯ ಉಪವಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಹಾರತ್ಯಾಗವಲ್ಲ — ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವುದು, ನಾಮಸ್ಮರಣೆ–ಪೂಜೆ–ಪಾರಾಯಣಗಳಿಂದ ಆ ದಿನವನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ವೈಭವ. 🙏